بسـم الله الرحمن الرحيم
فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ
Бас, у ўз қавмини тезлатган эди,
улар унга итоат этдилар
Аллоҳ Таоло айтади:
فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ ,45- فَلَمَّا ءَاسَفُونَا انْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ ,55- فَجَعَلْنَاهُمْ سَلَفًا وَمَثَلاً لِلآخِرِينَ ,65-
– „Бас, у ўз қавмини тезлатган эди, улар унга итоат этдилар. Дарҳақиқат, улар фосиқ қавм эдилар. Энди қачонки улар Бизни дарғазаб қилишгач, Биз улардан интиқом олдик - уларнинг барчаларини (денгизга) ғарқ қилиб юбордик. Бас, улардан кейингилар учун ўтмиш-ибрат ва мисол қилиб қўйдик“. [43:54-56]
Аллоҳ Таоло ушбу ояти карималарда бизларга ўтмишдаги Фиръавн ҳақидаги зарбулмасални келтиради. Зеро ўша Фиръавн ҳозирги кундаги барча фиръавнлар учун тирик мисолдир. Мазкур зарбулмасалда тоғийларнинг воқеси ҳамда уларнинг туғёнига сукут қилиб турган умматнинг воқеси ҳақида хабар берилади:
1 - Фиръавн ўз асрининг тоғийси (қутурган золими) эди. У туғён ва адолатсизликда ҳаддидан ошди. Бунинг натижасида у ўзини худо деб даъво қилди.
فَحَشَرَ فَنَادَي ,32- فَقَالَ أَنَاْ رَبُّكُمُ الأَعْلَى ,42-
– „Сўнг (ўз одамларини) тўплади-да, жар солиб: «Мен сизларнинг энг устун парвардигорингиздирман», деди“. [79:23-24]
Инсонларнинг раъйлари, фикрлари ва иймонларига аралашди. Шунинг учун сеҳргарлар Мусо (А.С)нинг етук ҳужжатларини кўриб, оламлар Раббисига иймон келтиришган пайтда Фиръавн ўзини қўярга жой тополмай, ғазабга минди ва қўрқувдан ларзага келди. Шунда у:
ءَامَنْتُمْ لَهُ قَبْلَ أَنْ ءَاذَنَ لَكُمْ ,17-
– „Унга мен изн бермай туриб иймон келтирдингизми?“ [20:71]
деб қичқирди.
Сўнг унинг фикрига қўшилмаган барчани улар менинг тузумимни ағдаришни, вайрон қилишни ҳамда одамларни қувғин қилишни хоҳлаётган бузғунчи фитначилардир, деб айблай бошлади:
إِنَّ هَذَا لَمَكْرٌ مَكَرْتُمُوهُ فِي الْمَدِينَةِ لِتُخْرِجُوا مِنْهَا أَهْلَهَا -123,
– „Шубҳасиз, бу (қилмишингиз) ушбу шаҳардан унинг аҳолисини чиқариш учун қилган макрингиздир“. [7:123]
Фиръавн ўзини юртнинг ҳам, унинг бойликларининг ҳам эгасиман деб билди:
وَنَادَى فِرْعَوْنُ فِي قَوْمِهِ قَالَ يَا قَوْمِ أَلَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ وَهَذِهِ الأَنْهَارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِى أَفَلاَ تُبْصِرُونَ ,15-
– „Ва Фиръавн ўз қавмига жар солиб, деди: «Эй қавмим, Миср подшоҳлиги ва мана бу остимдан оқиб турган дарёлар менинг (мулким) эмасми? Ахир кўрмаяпсизларми?»“ [43:51]
Сўнг у ўзини тўғри фикр ва тўғри сўз эгасиман ва менинг фикримгина тўғри деб билди:
قَالَ فِرْعَوْنُ مَا أُرِيكُمْ إِلاَّ مَا أَرَى وَمَا أَهْدِيكُمْ إِلاَّ سَبِيلَ الرَّشَادِ ,92-
– „Фиръавн айтди: «Мен сизларга фақат ўзим раъй қилаётган нарсани (яъни Мусони ўлдиришнинг маслаҳатини)гина кўрсатурман ва мен сизларни фақат тўғри йўлга етакларман»“. [40:29]
У ўзига қарши чиққанлар ва унинг сўзидан бошқа сўзни айтганларга қарши қилич яланғочлади:
إِنَّهُ لَكَبِيرُكُمُ الَّذِي عَلَّمَكُمُ السِّحْرَ فَلأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ مِنْ خِلاَفٍ وَلأُصَلِّبَنَّكُمْ فِي جُذُوعِ النَّخْلِ وَلَتَعْلَمُنَّ أَيُّنَا أَشَدُّ عَذَابًا وَأَبْقَى ,17-
– „Шак-шубҳасиз, у сизларга сеҳр ўргатган каттангиздир. Бас, энди мен албатта оёқ-қўлларингизни қарама-қаршисига (яъни ўнг қўл, чап оёғингизни ёки аксинча) кесурман ва сизларни хурмо шохларига осурман, (ана ўшанда) қайсимизнинг (яъни менинг ёки Мусони худосининг) азоби қаттиқроқ ва давомлироқ эканини билиб олурсизлар“. [20:71]
Фиръавн шу каби жиноятларни содир этаётган пайтда қавм уларни хушнудлик билан кутиб олар, унга дўстлик изҳор қилар ҳамда унга ошкора-ю пинҳона итоат қилар эди. Инсонлар томонидан Фиръавнни бундай ҳаддан ортиқ қўллаб-қувватлашлар уни инсонларни менсимасликка, уларни сариқ чақага ҳам олмасликка ва улар билан асло ҳисоблашмасликка ундовчи омил бўлди. Бунинг натижасида Фиръавннинг туғёни ва куфри янада ортди. Одамлар унинг ортидан мутеларча эргашиб боришар, унга бирор сўз қайтармас ва бирор ишда қарши чиқмас эдилар. Уларнинг унга сукут қилишлари ва у буюраётган барча ишда итоат қилишлари боис Фиръавн уларни менсимай қўйди:
فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ ,45-
– „Бас, у ўз қавмини тезлатган эди, улар унга итоат этдилар. Дарҳақиқат, улар фосиқ қавм эдилар“. [43:54]
Улар барча ҳақиқатлардан четга чиққанликлари боис фисқ аҳли эдилар.
2 - Сўнг Аллоҳ Субҳонаҳу уларга қандай бало тушганини баён қилди. Аллоҳ уларнинг барчасини сувга ғарқ қилди. Қутурган Фиръавнни ҳам, унинг югурдак айғоқчиларини ҳам, шунингдек, унинг жиноятларини хушнудлик билан кутиб олган қавмини ҳам ғарқ қилди. Азоб уларнинг барчасига умумий келди. Зеро, азобнинг доираси золим тоғийларни ўз ичига олади. Шунингдек, бу доирага уларнинг зулму-туғёнларига сукут сақлаган ва уларнинг жиноятларини хушнудлик билан кутиб олган қавмлари ҳам киради:
فَلَمَّا ءَاسَفُونَا انْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ ,55-
– „Энди қачонки улар Бизни дарғазаб қилишгач, Биз улардан интиқом олдик - уларнинг барчаларини (денгизга) ғарқ қилиб юбордик“. [43:55]
Ғарқ бўлиш золим Фиръавн, унинг гуруҳи ва унга эргашиб уни қувватлаган қавмининг насибасига айланди.
3 - Аллоҳ Субҳонаҳу учинчи оятда Фиръавн ва унинг қавмига нисбатан бўлиб ўтган ҳодиса келажакда келадиган кишилар учун ибрат эканлигини уқтиради. Золим қавмлар орасидан кимки тоғийларга етадиган азобдан нажот топишни хоҳласа, ўша тоғийларнинг ишларини инкор қилишда, уларга қарши чиқишда ва уларни ўзгартириш учун ҳаракат қилишда бор кучини сафлаши лозим. Агар у шундай қилмаса, азобдан ҳаргиз нажот топа олмайди. Аллоҳ Таоло айтади:
وَاتَّقُوا فِتْنَةً لاَ تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً
– „Сизлардан фақат золим кимсаларнинг ўзигагина етмай, (балки барчага етадиган) балодан сақланингиз!“ [8:25]
Зеро, у азоб золимларга уларнинг зулмлари сабабли етса, бошқаларга зулмга сукут қилганликлари ва унга рози бўлганликлари сабабли етади.
Расулуллоҳ (С.А.В) айтадилар: «Аллоҳ Таоло хос кишиларнинг амаллари сабабли оммани азобламайди. Аммо агар омма ўзининг олдида мункар пайдо бўлганини кўрса ва уни инкор қилишга қодир бўла туриб инкор қилмаса, шунда Аллоҳ хос кишини ҳам, оммани ҳам азоблайди».
Тоғий Фиръавн ва унинг қавми устида содир этилган иш барча асрлардаги золим тоғийлар учун ҳам, зулмга сукут сақлаб, золимга хушнудлик кўрсатганлар учун ҳам, мункарни инкор қилиш ва уни ўзгартириш йўлида бор кучини сарфламай, чекиниб ўтириб олган кишилар учун ҳам дарсдир.
فَجَعَلْنَاهُمْ سَلَفًا وَمَثَلًا لِلآخِرِينَ ,65-
– „Бас, улардан кейингилар учун ўтмиш-ибрат ва мисол қилиб қўйдик“. [43:56]
Хулоса қилиб айта оламизки, Фиръавн ва унинг қавми устида содир этилган нарсани бизга қисса қилиб берган ушбу равшан оятлар инсонлар бўйнига зўрлик билан миниб олган айнан мана шу асрдаги тоғийлар ҳолатини сўзлаётгандек!
إِنَّ فِي هَذَا لَبَلاَغًا لِقَوْمٍ عَابِدِينَ ,601-
– „Албатта мана шу (Қуръон)да ибодàт қилгувчи қавм учун етарли нарса бордир“. [21:106]